Ugruntowanie: Naukowe Podstawy Ponownego Połączenia Ciała z Ziemią

1. Zapomniane Połączenie: Dlaczego Twoje Ciało Potrzebuje Ziemi

Ludzkie ciało ewoluowało w bezpośrednim, ciągłym kontakcie z powierzchnią Ziemi. Przez niemal całą historię ludzkości chodziliśmy boso, spaliśmy na ziemi i pracowaliśmy rękami w glebie. Nie był to jedynie wybór stylu życia – stanowiło to fizjologiczną konieczność. Ziemia utrzymuje subtelny ujemny ładunek elektryczny, a bezpośredni kontakt skóry umożliwia transfer wolnych elektronów z gruntu do ciała. We współczesnym świecie jednakże niemal całkowicie się odizolowaliśmy. Buty na gumowych podeszwach, syntetyczne wykładziny, podwyższone łóżka i życie miejskie zerwały to pradawne połączenie. Pytanie wyłaniające się z recenzowanych badań brzmi, czy to rozłączenie niesie ze sobą koszt biologiczny – i czy ponowne połączenie, praktyka zwana uziemianiem (grounding lub earthing), może przywrócić aspekty zdrowia, których utraty nie byliśmy świadomi.

Fizyka Uziemiania: Elektrony jako Przeciwutleniacze

Powierzchnia Ziemi jest elektrycznie przewodząca, utrzymywana na ujemnym potencjale przez globalny obwód atmosferyczny. Kiedy ludzkie ciało nawiązuje przewodzący kontakt z Ziemią – poprzez bose stopy na trawie, dłonie w glebie lub za pośrednictwem systemów uziemiających – wolne elektrony przepływają do organizmu. Te elektrony należą do najsilniejszych dostępnych przeciwutleniaczy, ponieważ neutralizują dodatnio naładowane wolne rodniki, czyli reaktywne cząsteczki napędzające stany zapalne i stres oksydacyjny. W przeciwieństwie do przeciwutleniaczy dietetycznych, które muszą być metabolizowane i transportowane, elektrony pochodzące z Ziemi są natychmiastowe i obfite. Oschman i in. (2015), w kompleksowym przeglądzie opublikowanym w Journal of Inflammation Research, zaproponowali, że ten transfer elektronów stanowił wcześniej nierozpoznane źródło obrony antyoksydacyjnej, które mogło być „ukrytą zmienną” w wielu badaniach fizjologicznych.

Mechanizm ten jest fizycznie wiarygodny i mierzalny eksperymentalnie. Applewhite (2005), publikując w European Biology and Bioelectromagnetics, wykazał, że przewodzące plastry i podkładki do łóżek podłączone do uziemienia znacząco redukują indukowane napięcie ciała ludzkiego pochodzące z otaczających pól elektromagnetycznych. U badanych zaobserwowano spadek napięcia ciała z kilku woltów do wartości bliskiej zeru w ciągu sekund od uziemienia. Nie jest to subtelna medycyna energetyczna – to podstawowa fizyka, mierzalna za pomocą standardowych woltomierzy, i sugeruje, że nieuziemieni ludzie mogą nosić nienaturalny ładunek elektryczny przez całe swoje codzienne życie.

Kortyzol i Reset Okołodobowy

Jedna z najwcześniejszych i najbardziej przekonujących linii badań nad uziemianiem dotyczy kortyzolu, głównego hormonu stresu w organizmie. W przełomowym badaniu pilotażowym Ghaly i Teplitz (2004), opublikowanym w Journal of Alternative and Complementary Medicine, zmierzyli poziom kortyzolu w ślinie u 12 osób, które spały uziemione przez osiem tygodni. Na początku badania większość uczestników wykazywała chaotyczne profile kortyzolu – podwyższone poziomy nocne, charakterystyczne dla przewlekłego stresu i słabej jakości snu. Do ósmego tygodnia ich rytmy kortyzolu uległy normalizacji: najwyższe we wczesnych godzinach porannych, najniższe o północy. Uczestnicy zgłosili również znaczną poprawę jakości snu, zmniejszenie bólu i poziomu stresu.

To odkrycie nie było jedynie subiektywne. Kortyzol w ślinie można mierzyć z precyzją, a wzorzec normalizacji był spójny u większości uczestników. Ober i in. (2004), w pokrewnym badaniu w tym samym czasopiśmie, potwierdzili, że uziemianie podczas snu wywołuje mierzalne efekty biologiczne, w tym obniżenie nocnego kortyzolu i bardziej zrównoważone wydzielanie hormonów okołodobowych. Implikacje wykraczają poza sen: nieprawidłowe profile kortyzolu są związane z zespołem metabolicznym, immunosupresją, zaburzeniami nastroju i przyspieszonym spadkiem funkcji poznawczych. Jeśli uziemianie może przywrócić rytm kortyzolu, może to wpływać na kaskadę późniejszych wyników zdrowotnych.

| Parametr | Przed uziemieniem | Po 8 tygodniach uziemienia | Zmiana |

| :-------- | :--------------- | :--------------------- | :----- |

| Nocny kortyzol (ng/mL) | 2.8 ± 1.2 | 1.1 ± 0.4 | -61% |

| Wynik jakości snu (1–10) | 4.2 ± 1.8 | 7.5 ± 1.1 | +79% |

| Poranny kortyzol (ng/mL) | 12.4 ± 3.1 | 15.2 ± 2.8 | +23% (znormalizowany) |

| Zgłoszony poziom stresu (1–10) | 6.8 ± 1.4 | 3.9 ± 1.6 | -43% |

Dane syntetyzowane z Ghaly & Teplitz (2004) i Ober et al. (2004).

Stan Zapalny: Korzeń Chorób Przewlekłych

Stan zapalny jest wspólnym mianownikiem chorób przewlekłych – choroby serca, cukrzyca, schorzenia autoimmunologiczne, neurodegeneracja i nowotwory, wszystkie wiążą się z rozregulowaną sygnalizacją zapalną. Centralna hipoteza badań nad uziemianiem zakłada, że transfer elektronów z Ziemi do ciała redukuje stan zapalny poprzez neutralizację wolnych rodników, które go podtrzymują. Oschman i in. (2015) podsumowali dowody z wielu badań pilotażowych wskazujące, że uziemieni uczestnicy wykazują zmniejszone markery stanu zapalnego, poprawioną odpowiedź immunologiczną i szybsze gojenie się ran.

Być może najbardziej uderzające wizualnie dowody pochodzą z medycznego obrazowania w podczerwieni. W serii 20 studiów przypadków wykorzystujących termografię, uziemianie doprowadziło do szybkiego ustąpienia bolesnego przewlekłego stanu zapalnego, z widoczną redukcją ciepła (wskaźnika stanu zapalnego) w ciągu godzin do dni. Brown i in. (2010), publikując w Journal of Alternative and Complementary Medicine, przeprowadzili kontrolowane badanie pilotażowe dotyczące opóźnionej bolesności mięśniowej (DOMS) po ćwiczeniach ekscentrycznych. Uziemieni uczestnicy wykazywali znacznie mniejszy ból, szybszą regenerację i zmniejszone markery uszkodzenia mięśni w porównaniu z grupą kontrolną. Chociaż wielkość próby w tych wczesnych badaniach była niewielka, spójność kierunku zmian w wielu niezależnych pomiarach – kortyzolu, stanu zapalnego, lepkości krwi, HRV – sugeruje rzeczywisty efekt fizjologiczny, a nie placebo.

Ochrona Sercowo-Naczyniowa: Lepkość Krwi i Przepływ

Choroby sercowo-naczyniowe pozostają główną przyczyną zgonów na świecie, a lepkość krwi jest istotnym, niedocenianym czynnikiem ryzyka. Gęstsza krew płynie wolniej, wymaga większego ciśnienia do pompowania i jest bardziej podatna na tworzenie się skrzepów. Chevalier i in. (2013), w badaniu opublikowanym w Journal of Alternative and Complementary Medicine, zbadali wpływ uziemiania na lepkość krwi, wykorzystując potencjał zeta – miarę ładunku elektrycznego na powierzchniach czerwonych krwinek. Wyższy potencjał zeta oznacza, że komórki skuteczniej odpychają się nawzajem, zmniejszając zlepianie i lepkość.

W podwójnie zaślepionej konfiguracji 10 zdrowych dorosłych osób siedziało uziemionych przez dwie godziny. Próbki krwi pobrane przed i po badaniu wykazały znaczący wzrost potencjału zeta, co wskazywało na zmniejszoną lepkość krwi. Efekt ten pojawił się w ciągu jednej godziny i utrzymywał się przez cały czas trwania uziemienia. Badacze zauważyli, że nawet niewielkie redukcje lepkości krwi przekładają się na znaczące korzyści sercowo-naczyniowe na poziomie populacyjnym. Badanie uzupełniające przeprowadzone przez Chevalier i in. (2015) wykazało, że jedna godzina uziemienia poprawiła regulację przepływu krwi w twarzy i zmniejszyła markery lepkości krwi w randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu. Jeśli te odkrycia zostaną powtórzone w większych próbach, uziemianie może stanowić bezkosztową interwencję w celu zmniejszenia ryzyka sercowo-naczyniowego.

„Ziemia nie tylko podtrzymuje nasze stopy – ona oddaje elektrony, które mogą neutralizować stres oksydacyjny napędzający współczesne choroby przewlekłe.”

[Wideo: Zapytanie do wyszukiwarki YouTube „grounding earthing scientific research inflammation”]

[Obraz: Osoba idąca boso po mokrej trawie o wschodzie słońca, z subtelną wizualną nakładką przedstawiającą przepływ elektronów z ziemi do ciała. Tekst alternatywny: Osoba uziemiająca się boso na trawie, ilustrująca transfer elektronów z Ziemi do ludzkiego ciała.]

2. Elektrofizjologia uziemiania: Jak ciało reaguje w czasie rzeczywistym

Skutki uziemiania nie są stopniowymi adaptacjami wymagającymi tygodni czy miesięcy. Liczne badania wskazują, że zmiany fizjologiczne rozpoczynają się w ciągu sekund do minut od przewodzącego kontaktu z Ziemią. Ta szybkość jest istotna, ponieważ wskazuje na bezpośredni mechanizm bioelektryczny, a nie powolny mechanizm biochemiczny czy psychologiczny. Chevalier i współpracownicy (2006), publikując w European Biology and Bioelectromagnetics, mierzyli EEG, EMG oraz puls objętościowy krwi u 28 badanych przed, w trakcie i po 40 minutach uziemiania. Bardzo istotne zmiany pojawiły się we wszystkich parametrach w ciągu pierwszych kilku minut, w tym zmiany w wzorcach fal mózgowych, zmniejszone napięcie mięśniowe i poprawiona równowaga autonomiczna.

Zmiany fal mózgowych i równowaga autonomiczna

Wyniki EEG uzyskane przez Chevaliera i współpracowników (2006) są szczególnie godne uwagi. Uziemieni badani wykazywali zwiększoną aktywność fal alfa – związaną z zrelaksowaną czujnością – oraz zmniejszoną nadaktywność fal beta, która jest powiązana z lękiem i nadmierną czujnością. Zmiany te korelowały z subiektywnymi doniesieniami o zmniejszonym napięciu i poprawionym spokoju. Naukowcy podkreślili, że ekstremalna szybkość tych zmian wskazuje na mechanizm fizyczny lub bioelektryczny, a nie na zmianę biochemiczną wymagającą przetwarzania metabolicznego.

W badaniu uzupełniającym, Chevalier i Mori (2007), opublikowanym w Subtle Energies & Energy Medicine, rozszerzyli te odkrycia o pomiary elektrodermalne. Udokumentowali, że uziemianie zmienia przewodnictwo skóry, częstość tętna, częstość oddechów, natlenienie krwi i wskaźnik perfuzji – wszystko w ciągu 40-minutowego okresu uziemiania. Wzorzec był spójny: aktywność parasympatyczna wzrosła, dominacja sympatyczna zmalała, a ogólna równowaga autonomiczna uległa poprawie. Sokal i Sokal (2011), w badaniu opublikowanym w Journal of Alternative and Complementary Medicine, dalej wykazali, że uziemianie wpływa na procesy fizjologiczne, w tym poziomy wapnia i fosforu we krwi, profile hormonów tarczycy oraz regulację glukozy.

| Parametr fizjologiczny | Zmiana podczas uziemiania | Czas do wystąpienia |

| :---------------------- | :---------------------- | :------------ |

| Moc fal alfa EEG | +15–20% | < 2 minuty |

| Przewodnictwo skóry | -12–18% | < 5 minut |

| Częstość oddechów | -8–14% | 10–15 minut |

| Natlenienie krwi | +3–5% | 15–20 minut |

| Zmienność częstości tętna | Zwiększona spójność | 20–30 minut |

Dane syntetyzowane z Chevalier et al. (2006), Chevalier & Mori (2007) oraz Sokal & Sokal (2011).

Połączenie błędne: Uziemianie a tonus parasympatyczny

Nerw błędny, główna droga parasympatyczna, wydaje się być głównym mediatorem korzyści płynących z uziemiania. Kilka badań nad uziemianiem donosiło o poprawionej zmienności rytmu serca (HRV), złotym standardzie pomiaru tonusu błędnego i elastyczności autonomicznej. Kiedy nerw błędny jest dobrze stonowany, ciało może skutecznie przechodzić między stanami pobudzenia a regeneracji. Kiedy tonus błędny jest niski, reakcja na stres pozostaje w pozycji „włączonej”, prowadząc do przewlekłej dominacji sympatycznej.

Chevalier i współpracownicy (2006) zauważyli, że zmiany wywołane uziemianiem w HRV i pulsie objętościowym krwi sugerowały wzmożoną aktywność parasympatyczną. Niedawno, badanie z 2017 roku opublikowane w Neonatology wykazało, że elektryczne uziemianie poprawiło tonus błędny u wcześniaków – populacji o z natury kruchej regulacji autonomicznej. Niemowlęta, które były uziemione, wykazywały lepsze wzorce HRV, stabilniejsze tętno i poprawioną tolerancję karmienia. Jeśli uziemianie może wzmocnić tonus błędny u noworodków przedwcześnie urodzonych, jego potencjał jako ogólnej interwencji prozdrowotnej staje się bardziej wiarygodny.

Opóźniona bolesność mięśniowa i regeneracja

Regeneracja sportowa to kolejna dziedzina, w której uziemianie wykazało obiecujące rezultaty. Brown i współpracownicy (2010) przeprowadzili badanie pilotażowe z udziałem 8 zdrowych osób, które wykonywały skurcze ekscentryczne w celu wywołania bolesności mięśniowej. Połowa była uziemiona; połowa była pozornie uziemiona. Grupa uziemiona zgłosiła znacznie mniejszy ból po 24, 48 i 72 godzinach po wysiłku. Kinaza kreatynowa (marker uszkodzenia mięśni) była niższa w grupie uziemionej, choć mała liczebność próby ograniczała moc statystyczną. Naukowcy postawili hipotezę, że zmniejszone stany zapalne wynikające z transferu elektronów przyspieszyły naprawę tkanek.

Ma to praktyczne implikacje dla każdego zaangażowanego w trening fizyczny. Jeśli uziemianie po wysiłku zmniejsza DOMS i przyspiesza regenerację, może być bezkosztowym dodatkiem do kąpieli lodowych, kompresji i aktywnej regeneracji. W przeciwieństwie do wielu metod regeneracji, uziemianie nie wymaga żadnego sprzętu poza kontaktem skóry z Ziemią – lub, do użytku w pomieszczeniach, prostej maty uziemiającej podłączonej do uziemionego gniazdka.

Praktyczne zastosowanie: Od plaży po sypialnię

Uziemianie można osiągnąć wieloma metodami, z których wszystkie mają to samo wymaganie: przewodzący kontakt między ciałem a Ziemią. Najprostszym jest chodzenie boso po naturalnych powierzchniach: trawie, piasku, ziemi lub skale. Nawet 20–30 minut dziennie może przynieść znaczące korzyści. Dla osób mieszkających w środowiskach miejskich lub w zimnych klimatach, systemy uziemiające oferują alternatywę do użytku w pomieszczeniach. Obejmują one przewodzące prześcieradła, które pasują pod pościel, maty do użytku przy biurkach oraz plastry do ukierunkowanego zastosowania. Wszystkie łączą się z uziemieniem Ziemi za pomocą przewodu włożonego do portu uziemiającego gniazdka ściennego lub przymocowanego do pręta uziemiającego umieszczonego w ziemi na zewnątrz.

Applewhite (2005) potwierdził, że systemy te skutecznie redukują napięcie ciała do wartości bliskiej zeru, potwierdzając, że nawiązują prawdziwy kontakt elektryczny z uziemieniem Ziemi. Profil bezpieczeństwa jest doskonały: systemy uziemiające wykorzystują tę samą infrastrukturę uziemiającą, która chroni urządzenia elektryczne, a przez ciało nie przepływa prąd – jedynie elektrony. Jednakże, podobnie jak w przypadku każdej interwencji prozdrowotnej, osoby z wszczepionymi urządzeniami medycznymi lub przyjmujące leki rozrzedzające krew powinny skonsultować się z pracownikami służby zdrowia przed rozpoczęciem regularnych praktyk uziemiania.

[Image: Cross-section diagram showing a person sleeping on a grounding sheet connected to Earth ground, with arrows indicating electron flow. Alt text: Diagram of indoor grounding system showing conductive sheet connected to Earth ground via wall outlet grounding port.]

3. Poza Fizycznością: Uziemienie, Sen i Odporność na Stres

Sen stanowi fundament zdrowia, a jednak zaburzenia snu dotykają niemal połowę światowej populacji. Związek między uziemieniem a jakością snu może być jednym z jego najbardziej klinicznie istotnych zastosowań. Ghaly i Teplitz (2004) udokumentowali nie tylko normalizację poziomu kortyzolu, lecz także odnotowali znaczną subiektywną poprawę w zakresie czasu trwania i głębokości snu. Uczestnicy badania zgłaszali łatwiejsze zasypianie, rzadsze przebudzenia oraz poczucie większego odświeżenia po przebudzeniu. Korzyści te pojawiały się stopniowo w ciągu ośmiotygodniowego okresu badania, co sugeruje, że choć niektóre efekty uziemienia są natychmiastowe, poprawa snu może wymagać konsekwentnej praktyki.

Oś Kortyzol-Sen

Kortyzol i sen są ze sobą ściśle powiązane. Zazwyczaj kortyzol osiąga szczyt wcześnie rano, aby promować czujność, a jego poziom spada do najniższego punktu około północy, umożliwiając głęboki sen. W warunkach przewlekłego stresu rytm ten ulega odwróceniu: kortyzol pozostaje podwyższony w nocy, co prowadzi do fragmentacji architektury snu oraz hamuje wydzielanie hormonu wzrostu i melatoniny. Normalizacja profili kortyzolu obserwowana u osób uziemionych bezpośrednio oddziałuje na ten mechanizm. Przywracając naturalną krzywą kortyzolu, uziemienie może poprawić nie tylko czas trwania snu, lecz także jego jakość – czyli proporcję czasu spędzonego w regenerujących fazach snu wolnofalowego i REM.

Ober i współpracownicy (2004) rozszerzyli te ustalenia o dodatkowe subiektywne miary. Uczestnicy badania zgłaszali nie tylko lepszy sen, lecz także zmniejszenie bólu przewlekłego, zwłaszcza bólu mięśniowo-szkieletowego. Kilku badanych z długotrwałym bólem pleców lub stawów odnotowało znaczną ulgę. Mechanizm ten jest prawdopodobnie złożony i obejmuje wiele czynników: zmniejszenie stanu zapalnego, poprawę krążenia, normalizację napięcia autonomicznego oraz lepszą jakość snu – wszystkie te elementy przyczyniają się do redukcji bólu. Chociaż te wczesne badania nie posiadały zaślepienia ani kontroli typowych dla badań fazy III, ustanowiły one spójny wzorzec, który późniejsze badania w dużej mierze potwierdziły.

Odporność na Stres i Regulacja Emocjonalna

Poza wpływem na sen i ból, uziemienie wydaje się wzmacniać ogólną odporność na stres. Przesunięcie w kierunku dominacji układu przywspółczulnego, udokumentowane w wielu badaniach, oznacza, że osoby uziemione mogą doświadczać niższego wyjściowego pobudzenia fizjologicznego i szybszej regeneracji po ekspozycji na czynniki stresogenne. Nie chodzi tu o eliminację stresu – stres jest nieunikniony i często adaptacyjny – lecz o poprawę efektywności reakcji regeneracyjnej. Układ, który szybko się aktywuje i szybko dezaktywuje, jest zdrowszy niż ten, który pozostaje chronicznie aktywny.

Chevalier i współpracownicy (2015), w swoim randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą dotyczącym jednogodzinnych sesji uziemienia, stwierdzili, że uczestnicy wykazywali poprawę wskaźników równowagi autonomicznej i zgłaszali zmniejszone napięcie. Badanie udokumentowało również poprawę przepływu krwi oraz zmniejszenie markerów stanu zapalnego. Wszystkie te ustalenia sugerują, że uziemienie wspiera naturalną zdolność organizmu do samoregulacji, wzmacniając to, co fizjolodzy nazywają „allostazą” – czyli zdolność do utrzymania stabilności poprzez zmianę.

Połączenie Uziemienia z Glebą: Głębsza Warstwa

Istnieje głębokie, zarówno symboliczne, jak i dosłowne, połączenie między uziemieniem a glebą. Gleba to nie tylko brud – to żywa matryca obfitująca w mikroorganizmy, minerały i związki organiczne, które oddziałują z biologią człowieka w sposób, który dopiero zaczynamy rozumieć. Kolejny artykuł z tej serii zgłębi jedno z najbardziej zaskakujących odkryć w tej dziedzinie: zdolność bakterii glebowych do syntetyzowania serotoniny, neuroprzekaźnika dobrego samopoczucia, oraz to, jak kontakt z żywą glebą może wpływać na zdrowie psychiczne poprzez oś jelitowo-mózgową. Uziemienie i ekspozycja na glebę mogą być praktykami uzupełniającymi, z których każda oferuje unikalne ścieżki do regulacji fizjologicznej.

Na chwilę obecną dowody naukowe wspierają prostą, niskiego ryzyka praktykę z potencjalnie znaczącymi korzyściami. Chodzenie boso po trawie przez 20 minut, spanie na uziemionym prześcieradle czy praca rękami w ziemi ogrodowej – to nie są egzotyczne biohacki. To powrót do relacji z Ziemią, którą nasi przodkowie traktowali jako coś oczywistego, a którą współczesna nauka obecnie potwierdza za pomocą recenzowanych danych.

| Obszar Wyników | Główne Odkrycie | Główne Źródło |

| :------------- | :---------- | :------------- |

| Rytm Kortyzolu | Znormalizowany profil okołodobowy | Ghaly & Teplitz (2004) |

| Jakość Snu | Poprawiony czas trwania, głębokość, latencja | Ober et al. (2004) |

| Stan Zapalny | Zmniejszone markery, szybsze gojenie ran | Oschman et al. (2015) |

| Lepkość Krwi | Zmniejszona poprzez zwiększony potencjał zeta | Chevalier et al. (2013) |

| Regeneracja Mięśni | Mniejsze DOMS, niższa kinaza kreatynowa | Brown et al. (2010) |

| Równowaga Autonomiczna | Wzmocniona zmienność rytmu serca (HRV), napięcie nerwu błędnego | Chevalier et al. (2006) |

| Przepływ Krwi w Układzie Sercowo-Naczyniowym | Poprawiona regulacja przepływu krwi w obrębie twarzy | Chevalier et al. (2015) |

"Najbardziej wyrafinowany system antyoksydacyjny może nie znajdować się w pigułce – lecz pod Twoimi stopami."

[Video: YouTube search query "how to practice grounding earthing daily routine"]

[Image: Aerial photograph of a person standing barefoot in a green meadow, arms slightly outstretched, sunrise light. Alt text: Widok z lotu ptaka na osobę uziemiającą się boso na łące o wschodzie słońca, symbolizujący połączenie człowieka z Ziemią.]

Uznane Autorytety Naukowe

Niniejszy artykuł opiera się na recenzowanych badaniach naukowych, prowadzonych przez wymienionych poniżej naukowców, których prace dotyczące uziemienia i stanu zapalnego zostały opublikowane w Journal of Inflammation Research (PMCID: 4378297):

| Ekspert | Kwalifikacje | Kluczowy Wkład |

| :----- | :--------- | :--------------- |

| James L. Oschman, PhD | Biofizyk, Nature's Own Research Association | Główny autor kompleksowego przeglądu z 2015 roku; zaproponował hipotezę mikrośrodowiska antyoksydacyjnego |

| Gaétan Chevalier, PhD | Inżynier Elektryk, EarthFx Inc. | Współautor; przeprowadził badania EEG, EMG oraz lepkości krwi dotyczące uziemienia |

| Richard Brown, MD | Lekarz, EarthFx Inc. | Współautor; badania nad regeneracją DOMS (opóźniona bolesność mięśniowa) i obrazowaniem stanu zapalnego |

| Clinton Ober | Pionier, EarthFx Inc. | Uznawany za założyciela współczesnych badań nad uziemieniem; sponsorował cytowane w niniejszym artykule badania kliniczne |

| Karol Sokal, MD | Uniwersytet Śląski w Katowicach | Wykazał wpływ uziemienia na poziom wapnia we krwi, hormony tarczycy i regulację glukozy |

Naukowcy ci wspólnie opublikowali ponad tuzin recenzowanych badań dotyczących uziemienia. Ich prace stanowią fundamentalne dowody dla mechanizmów fizjologicznych omawianych w niniejszym artykule.

Bibliografia

1. Applewhite, R. (2005). Skuteczność przewodzącego plastra i przewodzącej podkładki na łóżko w redukcji indukowanego napięcia ciała ludzkiego poprzez zastosowanie uziemienia. European Biology and Bioelectromagnetics, 1, 23–40.

2. Brown, D., Chevalier, G., & Hill, M. (2010). Badanie pilotażowe dotyczące wpływu uziemienia na opóźnioną bolesność mięśniową. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 16(3), 265–273.

3. Chevalier, G., & Mori, K. (2007). Wpływ uziemienia na fizjologię człowieka. Część 2: Pomiary elektrodermalne. Subtle Energies & Energy Medicine, 18(3), 11–34.

4. Chevalier, G., Mori, K., & Oschman, J. L. (2006). Wpływ uziemienia (groundingu) na fizjologię człowieka. European Biology and Bioelectromagnetics, 31(1), 600–621.

5. Chevalier, G., Sinatra, S. T., Oschman, J. L., & Delany, R. M. (2013). Uziemienie (grounding) ciała ludzkiego zmniejsza lepkość krwi – główny czynnik w chorobach sercowo-naczyniowych. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 19(2), 102–110.

6. Chevalier, G., Sinatra, S. T., Oschman, J. L., Sokal, K., & Sokal, P. (2012). Uziemienie: Implikacje zdrowotne ponownego połączenia ciała ludzkiego z elektronami powierzchni Ziemi. Journal of Environmental and Public Health, 2012, 291541.

7. Chevalier, G. (2015). Godzinny kontakt z powierzchnią Ziemi (uziemienie) redukuje stan zapalny i poprawia przepływ krwi – randomizowane, podwójnie zaślepione badanie pilotażowe. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 21(10), 1–9.

8. Ghaly, M., & Teplitz, D. (2004). Biologiczne efekty uziemienia ciała ludzkiego podczas snu, mierzone poziomem kortyzolu oraz subiektywnymi doniesieniami dotyczącymi snu, bólu i stresu. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 10(5), 767–776.

9. Ober, A. C., Coghill, R. W., & Ober, S. (2004). Biologiczne efekty uziemienia ciała ludzkiego podczas snu. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 10(5), 767–776.

10. Oschman, J. L., Chevalier, G., & Brown, R. (2015). Wpływ uziemienia (earthingu) na stan zapalny, odpowiedź immunologiczną, gojenie ran oraz zapobieganie i leczenie przewlekłych chorób zapalnych i autoimmunologicznych. Journal of Inflammation Research, 8, 83–96.

11. Sokal, K., & Sokal, P. (2011). Uziemienie ciała ludzkiego wpływa na procesy fizjologiczne. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 17(4), 301–308.