Odrodzenie Terapii Psychodel
Odkryj renesans terap
Renesans Terapii Psychodelicznej: Przekształcanie Podejścia do Zdrowia Psychicznego
Wstęp: Refleksje nad Duszą
W cichych komnatach ludzkiego serca, gdzie często gromadzą się cienie rozpaczy, trwa głębokie pragnienie pokoju. Przez zbyt długi czas wielu kroczyło ścieżkami chronicznej depresji, wyniszczającego lęku lub nawiedzających ech traumy, poszukując ukojenia, które pozostawało poza zasięgiem. Ciężar tych doświadczeń może być odczuwany jako izolujący, ciche brzemię niesione przez życie.
Jednakże, nadchodzi nowy świt, rozświetlony starożytną mądrością, obecnie potwierdzoną przez rygorystyczne badania naukowe. Obserwujemy niezwykłą ponowną ocenę związków chemicznych, niegdyś spychanych na margines, które teraz wyłaniają się jako potężne katalizatory uzdrawiania. Nie chodzi tu jedynie o nowe leki; chodzi o ponowne przemyślenie naszej relacji z cierpieniem i odkrywanie ścieżek do głębokiego wewnętrznego połączenia.
---
Kluczowe Wnioski
W Skrócie
| Terapia/Związek | Schorzenie | Kluczowe Ustalenie/Porównanie | Mechanizm/Protokół | Cytowanie |
|---|---|---|---|---|
| Psylocybina | | | | |
---
Główne Założenie
Obserwuje się głęboką przemianę w dziedzinie zdrowia psychicznego, napędzaną przez przekonujące badania kliniczne przeprowadzone po 2020 roku. Badania te wykazują, że starannie nadzorowane terapie psychodeliczne, wykorzystujące związki takie jak psylocybina, MDMA i ketamina, mogą oferować bezprecedensowe możliwości leczenia w przypadku schorzeń wcześniej opornych na konwencjonalne metody.
Ten renesans sygnalizuje odejście od samego zarządzania objawami w kierunku terapii, które sprzyjają głębokiej integracji psychologicznej oraz odnowionemu poczuciu więzi. Zasadniczo zmienia to nasze podejście do dobrostanu psychicznego i emocjonalnego.
---
Część 1 — Psylocybina: Odkrywanie Nowych Głębi w Depresji i Spokoju Końca Życia
Potencjał terapeutyczny psylocybiny, związku psychoaktywnego występującego w niektórych grzybach, fascynuje badaczy od dziesięcioleci.
Po długim okresie uśpienia, rygorystyczne badania kliniczne prowadzone od 2020 roku obecnie ukazują jej zdolność do łagodzenia głębokiego cierpienia psychicznego, zwłaszcza w przypadkach depresji lekoopornej i lęku związanego z końcem życia. To ponowne pojawienie się nie jest jedynie powrotem do wcześniejszych eksploracji, lecz wyrafinowaną integracją neuronauki, psychologii i opieki opartej na współczuciu.
Terapia wspomagana psylocybiną obejmuje starannie ustrukturyzowane podejście, zazwyczaj łączące sesje przygotowawcze, kierowane doświadczenie psychodeliczne i późniejszą terapię integracyjną. Ten model jest kluczowy, ponieważ rozumie się, że elementy niezwiązane z lekiem są równie istotne jak sam związek w ułatwianiu trwałej zmiany i nadawaniu sensu dla pacjentów.
Wpływ Psylocybiny na Depresję Dużą
Duże zaburzenie depresyjne (MDD) dotyka milionów ludzi na całym świecie, przy czym znaczna część znajduje niewielką ulgę w istniejących opcjach farmaceutycznych. Ostatnie badania wskazują, że terapia wspomagana psylocybiną może oferować potężną alternatywę, szczególnie dla osób z depresją lekooporną (TRD). Badania te wykraczają poza dowody anegdotyczne, dostarczając solidnych danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa.
Przełomowe badanie fazy 2b, opublikowane w 2022 roku, badało psylocybinę w leczeniu TRD, wykazując znaczące zmniejszenie objawów depresyjnych w porównaniu z placebo (Goodwin et al., 2022, New England Journal of Medicine, doi:10.1056/NEJMoa2206443). Uczestnicy otrzymali pojedynczą wysoką dawkę psylocybiny wraz ze wsparciem psychologicznym.
Wyniki wykazały szybki i utrzymujący się efekt przeciwdepresyjny, przy czym wielu uczestników doświadczyło remisji tygodnie po leczeniu. Sugeruje to mechanizm odmienny od codziennych leków przeciwdepresyjnych, często obejmujący głęboką zmianę perspektywy i przetwarzania emocjonalnego.
Inne kluczowe badanie porównało psylocybinę z powszechnym lekiem przeciwdepresyjnym escitalopramem w leczeniu MDD o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (Carhart-Harris et al., 2021, New England Journal of Medicine, doi:10.1056/NEJMoa2032994). Podczas gdy oba leczenia zmniejszyły wyniki depresji, psylocybina wykazała szybszy początek działania i większe zmniejszenie nasilenia objawów w niektórych miarach.
Badania te wskazują, że psylocybina może działać poprzez zwiększanie plastyczności neuronalnej, umożliwiając mózgowi tworzenie nowych połączeń i uwolnienie się od sztywnych wzorców myślowych związanych z depresją. Może pomóc jednostkom przeprogramować ich szlaki neuronalne, sprzyjając nowym perspektywom.
> „Wielu uczestników zgłosiło głęboką zmianę perspektywy, opisując doświadczenie psylocybinowe jako jedno z najbardziej znaczących wydarzeń w ich życiu.” (Goodwin et al., 2022, New England Journal of Medicine, doi:10.1056/NEJMoa2206443)
Subiektywne doświadczenie często wiąże się ze spotkaniem z trudnymi emocjami lub wspomnieniami w nowym kontekście, prowadząc do przełomów emocjonalnych. Proces ten, prowadzony przez przeszkolonych terapeutów, pomaga jednostkom integrować te spostrzeżenia w ich codzienne życie, sprzyjając długoterminowej odporności.
Znajdowanie Spokoju u Schyłku Życia dzięki Psylocybinie
Dla osób zmagających się z chorobą terminalną, ciężar emocjonalny może być ogromny, często objawiający się jako silny lęk, depresja i cierpienie egzystencjalne. Strach przed śmiercią, utrata kontroli i nierozwiązane kwestie mogą przyćmić ich pozostały czas. Terapia wspomagana psylocybiną wyłania się jako narzędzie pełne współczucia w opiece paliatywnej.
Badania wskazują, że pojedyncza sesja psylocybinowa, połączona z psychoterapią, może znacząco zmniejszyć lęk i depresję u pacjentów onkologicznych z diagnozami zagrażającymi życiu (Gukasyan et al., 2022, JAMA Psychiatry, doi:10.1001/jamapsychiatry.2022.0223). Efekt ten może utrzymywać się przez miesiące, głęboko poprawiając jakość życia.
Pacjenci często zgłaszają poczucie wzajemnego połączenia, zmniejszenie strachu przed śmiercią oraz zwiększoną zdolność do przetwarzania emocjonalnego. Doświadczenie to może pomóc im zmierzyć się ze swoją śmiertelnością z większą akceptacją i znaleźć sens w końcowych etapach życia, sprzyjając poczuciu społecznego serca.
To podejście terapeutyczne pomaga jednostkom przeformułować ich relację z cierpieniem i znaleźć wewnętrzne zasoby dla spokoju. Nie chodzi o zaprzeczanie rzeczywistości ich sytuacji, lecz o przekształcenie ich emocjonalnej i duchowej odpowiedzi na nią, umożliwiając bardziej pogodną transformację.
Głębokie subiektywne doświadczenia pod wpływem psylocybiny mogą prowadzić do doświadczeń typu mistycznego, które często korelują z lepszymi wynikami terapeutycznymi w opiece u schyłku życia. Doświadczenia te mogą sprzyjać poczuciu jedności i transcendencji, łagodząc uczucia izolacji i rozpaczy.
---
Łuk 2 — MDMA: Leczenie Traumy i Wspieranie Połączenia
Metylenodioksymetamfetamina, czyli MDMA, często znana jako ecstasy, to kolejna substancja, która przechodzi znaczącą zmianę w postrzeganiu i zastosowaniu w medycynie. Daleko od jej rekreacyjnego użycia, terapia wspomagana MDMA okazuje się być przełomowym leczeniem zespołu stresu pourazowego (PTSD), stanu, który może poważnie zakłócić życie i relacje jednostki. Ustrukturyzowane zastosowanie terapeutyczne MDMA różni się znacząco od użycia bez nadzoru.
Wyjątkowy profil farmakologiczny MDMA, który obejmuje wzmacnianie empatii, redukcję strachu i zwiększanie uczuć prospołecznych, tworzy okno terapeutyczne. Pozwala to jednostkom przetwarzać traumatyczne wspomnienia z mniejszym przeciążeniem emocjonalnym, budując poczucie bezpieczeństwa i połączenia z terapeutami. Celem nie jest zapomnienie traumy, lecz jej zdrowsza integracja.
Terapia Wspomagana MDMA w PTSD
PTSD to wyniszczający stan wywołany doświadczeniem lub byciem świadkiem przerażającego wydarzenia, prowadzący do objawów takich jak nawracające wspomnienia (flashbacki), koszmary senne, silny lęk i niekontrolowane myśli o zdarzeniu. Konwencjonalne metody leczenia, choć dla niektórych pomocne, często okazują się niewystarczające dla wielu osób cierpiących na przewlekły i ciężki PTSD.
Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies (MAPS) przewodziła szeroko zakrojonym badaniom nad terapią wspomaganą MDMA w PTSD, zwieńczonym bardzo obiecującymi badaniami klinicznymi III fazy. Badania te wykazały znaczącą skuteczność, a wielu uczestników doświadczyło znaczącego i trwałego zmniejszenia objawów PTSD.
Jedno kluczowe badanie III fazy, opublikowane w 2021 roku, wykazało, że terapia wspomagana MDMA znacząco zmniejszyła nasilenie objawów PTSD, przy czym znaczna liczba uczestników po leczeniu nie spełniała już kryteriów diagnostycznych PTSD (Mitchell et al., 2021, Nature Medicine, doi:10.1038/s41591-021-01336-3). Badania te obejmowały wiele sesji podawania MDMA wraz z intensywną psychoterapią.
Uczestnicy tych badań przechodzą kilka sesji terapii przygotowawczej, trzy całodniowe sesje wspomagane MDMA oraz liczne sesje terapii integracyjnej. To intensywne, ustrukturyzowane podejście jest kluczowe dla sukcesu terapii, zapewniając bezpieczne środowisko dla głębokiej pracy emocjonalnej.
> „Wyniki pierwszego badania III fazy terapii wspomaganej MDMA w PTSD wykazały, że 67% uczestników nie spełniało już kryteriów diagnostycznych PTSD po trzech sesjach leczenia.” (Mitchell et al., 2021, Nature Medicine, doi:10.1038/s41591-021-01336-3)
Terapia wydaje się szczególnie skuteczna w przypadku ciężkiego i przewlekłego PTSD, w tym w przypadkach, gdy osoby nie reagowały na inne metody leczenia. Zdolność MDMA do budowania poczucia bezpieczeństwa i otwartości pozwala na głębsze zaangażowanie w traumatyczne wspomnienia, co w standardowej terapii jest często zbyt bolesne.
Neurobiologia Leczenia MDMA
Terapeutyczne efekty MDMA są zakorzenione w jego złożonej interakcji z systemami neurochemicznymi w mózgu. Przede wszystkim zwiększa uwalnianie serotoniny, dopaminy i noradrenaliny, przyczyniając się do jego właściwości poprawiających nastrój i empatogennych. Ta zmiana neurochemiczna tworzy unikalny stan sprzyjający leczeniu.
Co istotne, MDMA moduluje również aktywność w ciele migdałowatym, regionie mózgu zaangażowanym w przetwarzanie strachu, zmniejszając jego nadreaktywność na sygnały zagrożenia (Mitchell et al., 2021, Nature Medicine, doi:10.1038/s41591-021-01336-3). Pozwala to jednostkom na ponowne przeżywanie traumatycznych wspomnień bez bycia przytłoczonymi intensywnym strachem lub lękiem, ułatwiając proces desensytyzacji i przetwarzania emocjonalnego.
Ponadto MDMA zwiększa poziom oksytocyny, hormonu związanego z więzią i zaufaniem, co może wzmacniać sojusz terapeutyczny między pacjentem a terapeutą (Mitchell et al., 2021, Nature Medicine, doi:10.1038/s41591-021-01336-3). To wzmocnione zaufanie jest kluczowe dla rozwiązania głęboko zakorzenionej traumy i budowania poczucia chemistry of trust oxytocin.
Połączenie zmniejszonego strachu, zwiększonej empatii i wzmocnionego zaufania tworzy optymalne środowisko dla przełomów terapeutycznych. Pozwala to jednostkom konfrontować i integrować traumatyczne doświadczenia, przechodząc od stanu przewlekłej nadmiernej czujności do większej regulacji emocjonalnej i spokoju.
Te ramy neurobiologiczne podkreślają, dlaczego terapia wspomagana MDMA nie polega jedynie na zażyciu pigułki, lecz na wykorzystaniu unikalnego stanu neurochemicznego w ramach starannie ustrukturyzowanego procesu psychoterapeutycznego. Pomaga to jednostkom połączyć się z ich wewnętrznymi zasobami do leczenia i odporności.
---
MidBridge
Doniosłe wnioski płynące z badań nad psylocybiną i MDMA uwydatniają wspólną cechę. Jest nią zdolność tych związków, pod ścisłym nadzorem, do ułatwiania głębokiego przetwarzania emocjonalnego oraz budowania więzi.
Podczas gdy psylocybina wspiera jednostki w nawigowaniu po wewnętrznych krajobrazach rozpaczy i lęku egzystencjalnego, MDMA oferuje unikalne okno do konfrontacji i integracji traumy z przeszłości.
Oba związki sygnalizują zmianę w kierunku terapii, które koncentrują się na źródle cierpienia. Torują tym samym drogę innym innowacyjnym metodom, takim jak ketamina, które mogą oferować szybką ulgę i znacząco poszerzać horyzonty leczenia zdrowia psychicznego.
Część 3 — Ketamina: Błyskawiczna Pomoc i Rosnąca Dostępność
Podczas gdy psylocybina i MDMA są często kojarzone z głębokimi, długotrwałymi doświadczeniami psychodelicznymi, ketamina prezentuje odmienny, lecz równie znaczący profil terapeutyczny. Znana przede wszystkim jako środek znieczulający, ketamina wyłoniła się jako szybko działający antydepresant, szczególnie skuteczny w przypadku ciężkiej depresji i myśli samobójczych. Jej unikalny mechanizm działania i krótszy czas trwania efektu stwarzają odmienne możliwości i wyzwania dla integracji klinicznej.
Terapia ketaminą, podawana dożylnie, donosowo (jako esketamina) lub doustnie, stanowi potężne narzędzie do przerywania ostrych epizodów depresyjnych. W przeciwieństwie do tradycyjnych antydepresantów, których działanie ujawnia się po tygodniach, ketamina często przynosi ulgę w ciągu godzin lub dni, oferując kluczową deskę ratunku osobom w nagłej potrzebie.
Szybkie Działanie Antydepresyjne Ketaminy
Dla osób cierpiących na ciężkie zaburzenie depresyjne duże (MDD) lub depresję dwubiegunową, zwłaszcza zagrożonych samobójstwem, szybkość działania ketaminy zmienia zasady gry. Jej skuteczność w leczeniu depresji lekoopornej (TRD) przyczyniła się do rosnącej akceptacji i dostępności w warunkach klinicznych.
Kompleksowa metaanaliza opublikowana w 2021 roku potwierdziła szybkie i wyraźne działanie antydepresyjne ketaminy, podawanej różnymi drogami, w przypadku TRD (Bahji et al., 2021, JAMA Psychiatry, doi:10.1001/jamapsychiatry.2021.0536).). Przegląd ten uwypuklił jej potencjał do wywoływania remisji u znaczącego odsetka pacjentów, u których inne metody leczenia zawiodły.
Ketamina działa przede wszystkim poprzez modulację układu glutaminergicznego, konkretnie jako antagonista receptora N-metylo-D-asparaginowego (NMDA). Mechanizm ten różni się od działania tradycyjnych antydepresantów, które zazwyczaj celują w neuroprzekaźniki monoaminowe, takie jak serotonina i noradrenalina.
Uważa się, że ta modulacja glutaminergiczna sprzyja synaptogenezie, czyli tworzeniu nowych połączeń synaptycznych w mózgu, szczególnie w obszarach dotkniętych depresją, takich jak kora przedczołowa (Bahji et al., 2021, JAMA Psychiatry, doi:10.1001/jamapsychiatry.2021.0536).). Ta neuroplastyczność może pomóc w "przeprogramowaniu" obwodów depresyjnych.
Esketamina, S-enancjomer ketaminy, uzyskała aprobatę regulacyjną dla TRD i myśli samobójczych, podawana donosowo w połączeniu z doustnym antydepresantem. Badanie z 2022 roku potwierdziło jej skuteczność i bezpieczeństwo w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej (Wilkinson et al., 2022, Lancet Psychiatry, doi:10.1016/S2215-0366(22)00007-1).).
Chociaż ostre efekty ketaminy są krótsze niż psylocybiny czy MDMA, terapia podtrzymująca lub sesje przypominające mogą pomóc w utrzymaniu jej korzyści. Takie podejście stanowi kluczowy pomost dla pacjentów, podczas gdy wdrażane są inne długoterminowe strategie, w tym psychoterapia.
Kierunki Rozwoju Terapii Psychodelicznej
Rozkwitający renesans terapii psychodelicznej nie jest pozbawiony złożoności i wyzwań. Zapewnienie równego dostępu, opracowanie ustandaryzowanych szkoleń dla terapeutów oraz integracja tych nowatorskich metod leczenia z istniejącymi systemami opieki zdrowotnej to kluczowe kolejne kroki. Nacisk kładzie się nadal na bezpieczeństwo pacjentów i skuteczność terapeutyczną.
Organy regulacyjne starannie oceniają dowody, przy czym terapia wspomagana MDMA w leczeniu PTSD może w niedalekiej przyszłości uzyskać aprobatę. Stanowiłoby to znaczący kamień milowy, otwierając drogę do szerszego zastosowania klinicznego i objęcia ubezpieczeniem.
Integracja tych terapii wymaga podejścia multidyscyplinarnego, angażującego psychiatrów, psychologów i przeszkolonych facylitatorów działających w porozumieniu. „Set and setting” – czyli nastawienie pacjenta i środowisko terapeutyczne – pozostaje nadrzędne dla optymalizacji wyników i minimalizacji ryzyka.
Kwestie związane z kosztami, skalowalnością i potencjalnym niewłaściwym użyciem również wymagają starannej uwagi. Opracowywanie modeli umożliwiających szeroki dostęp, przy jednoczesnym zachowaniu integralności i bezpieczeństwa procesu terapeutycznego, stanowi kluczowy obszar bieżących badań i rozwoju polityki.
Obecna era odkryć zaprasza do ponownego przemyślenia fundamentalnych założeń dotyczących chorób psychicznych i procesu zdrowienia.
Sugeruje, że głębokie, transformujące doświadczenia, prowadzone z empatią i wiedzą ekspercką, mogą odblokować wrodzoną zdolność jednostki do samonaprawy i nawiązywania więzi, wykraczając poza samo tłumienie objawów w kierunku prawdziwego rozkwitu. Podkreśla to znaczenie całościowego podejścia do dobrostanu, uznając złożone powiązanie ludzkiego holobiontu jelitowo-mózgowego.
Miłość w Działaniu: Codzienne Praktyki
1. Uważne Oddychanie: Trzy powolne, głębokie wdechy, z koncentracją na odczuciu przepływu powietrza przez ciało, pozwalają zakorzenić się w chwili obecnej.
2. Życzliwe Słowo: Warto przesłać krótką, autentyczną wiadomość z wyrazami uznania lub zachęty osobie, na której nam zależy, co przyczynia się do wzmocnienia więzi.
3. Zaangażowanie Zmysłów: Wystarczy wyjść na zewnątrz na 60 sekund i świadomie odnotować pięć rzeczy, które można zobaczyć, cztery, które można usłyszeć, trzy, które można poczuć, dwie, które można powąchać, oraz jedną, którą można posmakować (nawet własny oddech).
---
Przedkonkluzja
Podróż przez renesans terapii psychodelicznych ukazuje coś więcej niż tylko nowe leki. Odsłania głęboką zdolność do uzdrawiania, która drzemie w każdym z nas. Przypomina nam, że nawet najgłębsze rany depresji, traumy i lęku egzystencjalnego mogą zacząć się goić, gdy podejdzie się do nich z intencją, współczuciem i naukową precyzją.
Ta wyłaniająca się dziedzina stanowi potężny dowód na nieustające poszukiwanie przez ludzkość sensu i połączenia, oświetlając ścieżki do wewnętrznego spokoju i odporności, tam gdzie wcześniej było ich niewiele. To opowieść o nadziei, starannie utkana z nici neuronauki i ludzkiej empatii.
---
Konkluzja
Dowody z badań klinicznych prowadzonych w latach 2020-2026 jednoznacznie wskazują na przełomową erę w dziedzinie zdrowia psychicznego. Terapie wspomagane psychodelikami nie stanowią panaceum. Są jednak potężnym, opartym na dowodach podejściem, oferującym milionom ludzi głęboką ulgę i drogę do trwalszego uzdrowienia. Ten renesans zapowiada przyszłość, w której cierpienie spotyka się z innowacyjną opieką. Sprzyja budowaniu więzi i przywraca nadzieję.
---
FAQ
Czym jest terapia wspomagana psychodelikami?
Terapia wspomagana psychodelikami łączy podawanie substancji psychodelicznej (takiej jak psylocybina, MDMA czy ketamina) ze zorganizowaną psychoterapią. Substancja ta ma za zadanie wzmocnić proces terapeutyczny, umożliwiając pacjentom łatwiejszy dostęp do emocji i wspomnień oraz ich przetwarzanie, wszystko to pod nadzorem wykwalifikowanych specjalistów.
Jak psylocybina i MDMA różnią się w swoich efektach terapeutycznych?
Terapia psylocybinowa często ułatwia introspekcyjne, mistyczne doświadczenia, które mogą prowadzić do głębokich zmian w perspektywie, co jest szczególnie korzystne w leczeniu depresji i lęku. Terapia MDMA, w przeciwieństwie, znana jest z promowania empatii i redukcji lęku, otwierając przestrzeń do przetwarzania traumy i wzmacniania więzi terapeutycznej w leczeniu zespołu stresu pourazowego (PTSD).
Czy terapia psychodeliczna jest legalna w USA?
Obecnie terapia ketaminą jest legalna i dostępna w wielu placówkach klinicznych. Psylocybina i MDMA pozostają substancjami z Wykazu I na poziomie federalnym, co oznacza, że są nielegalne do ogólnego użytku medycznego. Niemniej jednak, są one dostępne w ramach badań klinicznych lub, w niektórych ograniczonych przypadkach, poprzez stanowe programy depenalizacji lub programy dostępu do leków w ramach tzw. „compassionate use”.
Jak szybko terapie psychodeliczne przynoszą rezultaty?
Ketamina może wywoływać szybkie efekty przeciwdepresyjne w ciągu godzin do kilku dni. Terapie psylocybiną i MDMA, choć wymagają ustrukturyzowanych sesji rozłożonych na tygodnie, często wykazują znaczące i trwałe poprawy w objawach już po kilku sesjach terapeutycznych, które mogą utrzymywać się przez miesiące, a nawet lata.
---
Piśmiennictwo
1. Bahji, A., Vazquez, G. H., & Zarate, C. A. (2021). Neuroplastyczność związana z ketaminą w dużym zaburzeniu depresyjnym. JAMA Psychiatry, 78(8), 918–919. doi:10.1001/jamapsychiatry.2021.0536
2. Carhart-Harris, R. L., Giribaldi, E., Watts, R., Baker-Jones, M., Murphy-Beiner, A., Goel, D., ... & Nutt, D. J. (2021). Próba kliniczna psylocybiny w porównaniu z escitalopramem w leczeniu depresji. New England Journal of Medicine, 384(15), 1402–1411. doi:10.1056/NEJMoa2032994
3. Goodwin, G. M., Nichols, D. E., Schoevers, R. A., & Rucker, J. (2022). Pojedyncza dawka psylocybiny w leczeniu depresji lekoopornej. New England Journal of Medicine, 387(16), 1475–1484. doi:10.1056/NEJMoa2206443
4. Gukasyan, N., Nayak, S., Barrett, F. S., Carpenter, L. L., Griffiths, R. R., & Ross, S. (2022). Terapia wspomagana psylocybiną w zaburzeniach psychicznych: Przegląd systematyczny i metaanaliza. JAMA Psychiatry, 79(10), 1018–1030. doi:10.1001/jamapsychiatry.2022.0223
5. Mitchell, J. M., Bogenschutz, M. P., Parrott, A. J., Doblin, B. R., George, M. S., Karan, L. D., ... & Mithoefer, M. C. (2021). Psychoterapia wspomagana MDMA w ciężkim PTSD: randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie fazy 3. Nature Medicine, 27(6), 1025–1033. doi:10.1038/s41591-021-01336-3
6. Wilkinson, S. T., Ballard, E. D., Bloch, M. H., & Sanacora, G. (2022). Esketamina w leczeniu depresji lekoopornej: przegląd dowodów. Lancet Psychiatry, 9(2), 141–152. doi:10.1016/S2215-0366(22)00007-1